Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego w chorobach zależnych od glutenu- czy tłumaczą, dlaczego SIBO występuje w celiakii?

Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego stanowią częsty problem nieleczonej celiakii. Podobnie nieceliakalna nadwrażliwość na gluten może być związana z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego. Na szczęście dieta bezglutenowa pozwala w pełni je wyleczyć. Dlaczego jest to ważne? Choroby pęcherzyka żółciowego, bakteryjny przerost w jelicie cienkim SIBO to tylko niektóre przykłady skutków tych zaburzeń. Dzisiejszy wpis jest próbą wyjaśnienia tego zjawiska.

Wstęp

Regulacja motoryki przewodu pokarmowego jest złożonym procesem wymagającym współdziałania układu neurologicznego, mięśniowego, immunologicznego i czynników związanych ze środowiskiem (jak dieta). Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego są znane od dawna u pacjentów z nieleczoną celiakią. Mniej wiadomo na ten temat w przypadku nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten. Ale nieprawidłowości motoryki przewodu pokarmowego można stwierdzić też w zespole jelita drażliwego, dla którego charakterystyczne są biegunki lub zaparcia o podłożu funkcjonalnym. Biorąc pod uwagę podobny charakter objawów w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, możliwe, że zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego dotyczą także i tych zaburzeń. I mogą podobnie być leczone.

Zaburzenia motoryki przełyku

W badaniach z wykorzystaniem manometrii przełyku wykazano patologię u 67% dorosłych pacjentów z celiakią. Polegała ona przede wszystkim na obniżeniu napięcia dolnego zwieracza przełyku, bolesnych oraz zbyt częstych skurczach mięśni przełyku. Wynik ten odzwierciedla objawy pacjentów z celiakią- ok. 50% z nich skarży się na dysfagię (zaburzenia przełykania), podczas gdy w grupie kontrolnej zaburzenie to występuje z częstością zaledwie 9%. Także badanie pH- metrem oceniające kwaśność środowiska w przełyku (badanie służy ocenie zarzucania kwaśnej treści z żołądka) wykazało wynik nieprawidłowy u 30% pacjentów z nieleczoną celiakią. Objawem tego typu zaburzeń może być zgaga. W pracach z ostatnich lat wykazano zaburzenia motoryki przełyku (na podstawie manometrii i pH-metrii) u łącznie 83% pacjentów z celiakią.

Zaburzenia opróżniania żołądka

Już w latach 90-tych XX wieku wykazano, na podstawie badań obrazujących, opóźnione opróżnianie żołądka u 50% pacjentów z celiakią, aczkolwiek nie ustalono związku tego zaburzenia ze specyficznymi objawami klinicznymi. Nowsze prace wykazały to zaburzenie u nawet 75% dorosłych pacjentów. Może to skutkować uczuciem wczesnej sytości po posiłkach, wzdęciami, bólami brzucha oraz zaburzeniami trawienia i wchłaniania.

Zaburzenia motoryki jelita cienkiego i wydłużenie pasażu jelitowego

Zaburzenia te obejmują zarówno fazę między posiłkami, jak i po posiłkową. Faza między posiłkowa stanowi etap efektywnego działania mioelektrycznego kompleksu migrującego ((MMC – migrating motor complex), który jest źródłem aktywności elektrycznej przewodu pokarmowego, uruchamiającej się w okresach postu (w czasie dłuższych przerw między posiłkami oraz w nocy). Jego dysfunkcja jest jedną z ważniejszych przyczyn przerostu bakterii w jelicie cienkim SIBO.

Z kolei po posiłkach prawidłowo występują skoordynowane ruchy perystaltyczne ułatwiające trawienie i przesuwanie treści pokarmowej. U dzieci i dorosłych z nieleczoną celiakią wykazano zaburzenia polegające na obecności bardzo słabych, bardzo nasilonych lub gwałtownych skurczów mięśni, które nie sprzyjają opróżnianiu jelita cienkiego. Stwierdzono także zaburzenia motoryki jelita cienkiego po posiłkach, w tym nieskoordynowaną perystaltykę oraz wydłużenie czasu trwania tej fazy w odpowiedzi na standardowy posiłek. Zaburzenia tego typu mogą dotyczyć nawet 80% pacjentów z celiakią.

Kilka prac wykazało zdecydowane wydłużenie czasu trwania przechodzenia pokarmu od połknięcia do osiągnięcia jelita krętego (ostatniej części jelita cienkiego). Ale co ciekawe, pasaż ten w jelicie grubym ulegał przyspieszeniu, albo nie zmieniał się w porównaniu z pacjentami bez celiakii.

Motoryka pęcherzyka żółciowego

Zaburzenie polegające na opóźnieniu opróżniania pęcherzyka żółciowego jest obserwowane aż od lat 70-tych XX wieku. Związane jest z obniżonym poziomem cholecystokininy oraz podwyższonym somatostatyny we krwi. Przy pomocy ultrasonografii wykazano, że objętość pęcherzyka żółciowego na czczo, jak i po posiłku była znacząco większa u pacjentów z celiakią niż w grupie kontrolnej. Niewykluczone, że zjawisko to (przynajmniej częściowo) tłumaczy, dlaczego pacjenci z nieleczoną celiakią stosunkowo często chorują na kamicę pęcherzyka i dróg żółciowych.

Dlaczego?

Przypuszcza się, że stan zapalny w obrębie jelit i uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego mogą negatywnie wpływać na motorykę przewodu pokarmowego poprzez złożoną neuro- hormonalno- immunologiczną rolę błony śluzowej jelita cienkiego. Dodatkowe znaczenie może mieć naciekanie ściany jelita komórkami tucznymi, które uwalniają mediatory wpływające na pasaż przewodu pokarmowego. Inny możliwy mechanizm opisanych zaburzeń może wynikać dysfunkcji autonomicznego układu nerwowego- pod jego wpływem pozostaje na przykład wydzielanie enzymów i hormonów, których niedobór może sprzyjać opóźnieniu w opróżnianiu żołądka czy zaburzeniom związanym z przełykiem.

Badania ostatnich lat koncentrują się na analizie znaczenia komórek śródmiąższowych Cajala, które stanowią swoisty rozrusznik niezbędny do prawidłowej motoryki przewodu pokarmowego. Ich obniżoną ilość w ścianie przewodu pokarmowego stwierdzono w licznych chorobach cechujących się zaburzeniami motoryki, w tym o podłożu zapalnym. Niewykluczone, że stan zapalny towarzyszący celiakii i nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten może być przyczyną zmniejszenia ilości komórek Cajala w ścianie przewodu pokarmowego tych pacjentów.

Następstwa zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego

Właściwie trudno o powiązanie opisanych zaburzeń z konkretnymi objawami zgłaszanymi przez pacjentów z celiakią przed rozpoczęciem leczenia. Pacjenci najczęściej zgłaszają dysfagię oraz zgagę odzwierciedlające zaburzenia motoryki przełyku. Zaburzenia opróżniania żołądka czy pasażu jelitowego nie mają konkretnych objawów, mogą natomiast niekorzystnie wpływać na procesy związane z trawieniem i wchłanianiem. Warto na to zwrócić uwagę także w kontekście chorób towarzyszących celiakii (neurologicznych czy chorób tarczycy) wymagających leczenia, ponieważ opóźnienie opróżniania żołądka może negatywnie wpływać na metabolizm i wchłanianie leków.

Warto taż wspomnieć w tym miejscu o częstym powikłaniu nieleczonej celiakii, a o którym rzadko się pamięta, czyli SIBO. Jak opisałam w artykule poświęconym temu tematowi, kluczowe znaczenie w leczeniu SIBO ma znalezienie i usunięcie przyczyny, która doprowadziła do tego zaburzenia. A w przypadku celiakii tym skutecznym leczeniem może być wyłącznie dieta bezglutenowa.

Wpływ diety bezglutenowej na zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego

Większość prowadzonych na ten temat badań wykazała, że zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego związane z nieleczoną celiakią są w pełni odwracalne pod wpływem diety bezglutenowej. Istotne polepszenie wyników stwierdzano już po roku stosowania diety bezglutenowej. Poprawa dotyczyła w równym stopniu pacjentów dorosłych oraz dzieci. Nawet przeprowadzono badanie, w którym oceniono czas opróżniania żołądka u pacjentów z pełni zregenerowaną błoną śluzową jelita cienkiego pod wpływem diety bezglutenowej po posiłku bezglutenowym i zawierającym gluten. Stwierdzono istotne skrócenie czasu opróżniania żołądka po posiłku bezglutenowym, podobnie jak poprawę funkcjonowania pęcherzyka żółciowego.

Z drugiej jednak strony jedno z ostatnich badań nie potwierdziło normalizacji w zakresie tempa opróżniania żołądka w czasie diety bezglutenowej, chociaż odnotowano wyraźną poprawę w zakresie objawów zgłaszanych przez pacjentów. Mimo wszystko zaburzenia opróżniania żołądka były mniejsze u tych pacjentów niż u pacjentów z nieleczoną celiakią. Pacjentów, u których nie zarejestrowano poprawy w zakresie tempa opróżniania żołądka poddano jednak dalszym badaniom- ocena histologiczna wycinków pobranych z dwunastnicy ujawniła utrzymywanie się stanu zapalnego błony śluzowej.

A jak jest w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten?

Jak dotąd nie dysponujemy dużymi badaniami oceniającymi zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego u pacjentów z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten, mimo to istnieją dane, które na tego typu zaburzenia mogą wskazywać. Wstępne dane sugerują obecność zaburzeń motoryki jelita grubego, które ulegają poprawie po wprowadzeniu diety bezglutenowej. Ale sugeruje się również, że spożycie glutenu może niekorzystnie wpływać na motorykę przewodu pokarmowego i pęcherzyka żółciowego także u zdrowych osób.

Tutaj znajdziesz więcej informacji na temat objawów związanych z celiakią:

A tutaj e-booka na temat nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten: "Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten. Choroba, której nie ma?"

Jeśli spodobał Ci się wpis i chcesz otrzymywać powiadomienia o kolejnych, a także informacje na tematy związane ze zdrowiem i odżywianie, zapisz się na newsletter:


Literatura:

1.Usai-Satta, P.; Oppia, F.; Lai, M.; Cabras, F. Motility Disorders in Celiac Disease and Non-Celiac Gluten Sensitivity: The Impact of a Gluten-Free Diet. Nutrients 2018, 10, 1705.

2.Massironi S, Branchi F, Fraquelli M, et al. Effects of a Gluten-Containing Meal on Gastric Emptying and Gallbladder Contraction. Nutrients. 2018;10(7):910. Published 2018 Jul 16.

3.Pinto-Sanchez, M.I.; Bercik, P.; Verdu, E.F. Motility alterations in celiac disease and non-celiac gluten sensitivity. Dig. Dis. 2015, 33, 200–207.

4.Usai-Satta, P.; Oppia, F.; Scarpa, M.; Giannetti, C.; Cabras, F. Delayed gastric emptying does not normalize after gluten withdrawal in adult celiac disease. Scand. J. Gastroenterol. 2016, 51, 923–926.

5.Iovino, P.; Ciacci, C.; Sabbatini, F.; Acioli, D.M.; D’Argenio, G.; Mazzacca, G. Esophageal impairment in adult celiac disease with steatorrhea. Am. J. Gastroenterol. 1998, 93, 1243–1249.

6.Serena G, D'Avino P, Fasano A. Celiac Disease and Non-celiac Wheat Sensitivity: State of Art of Non-dietary Therapies. Front Nutr. 2020;7:152. Published 2020 Sep 8.

7.Jee SR, Morales W, Low K, Chang C, Zhu A, Pokkunuri V, Chatterjee S, Soffer E, Conklin JL, Pimentel M. ICC density predicts bacterial overgrowth in a rat model of post-infectious IBS. World J Gastroenterol. 2010 Aug 7;16(29):3680-6.

Kategorie: Celiakia i tagi , ,

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *